Living with Aloha

http://theweek.com/articles/616109/ancient-hawaiian-philosophy-change-life-make-world-better-place

Leslie Turnbull April 8, 2016

This ancient Hawaiian philosophy will change your life and make the world a better place

The world seems kind of depressing these days, doesn't it? Implosion in the Middle East. Xenophobia in the West. Greed, terrorism, climate change, terrifying viruses, the 2016 presidential race. It's enough to make you want to pull the covers over your head and never get out of bed. To which I say, aloha.

During tough times like these, humanity could benefit from this ancient Hawaiian philosophy. Now, most mainland Americans think "aloha" means "hello," "goodbye," or sometimes "love," and all of that is true. But it also means much, much more. The late Haleaka Iolani Pule, a Hawaiian historian and healer, called aloha the "symbiotic relationship and an acknowledgement of that relationship you have with everything in the universe around you, and recognizing exactly what your space within that is."

I know what you're thinking: That sounds like some bizarre new-age philosophy. But bear with me. There's some good social science in aloha; it just needs to be unpacked a little.

When I first moved to Hawaii from the mainland, my limited understanding of aloha was summed up in a general impression of "nice-ness." "How nice everyone is here," I would say to my husband. In Hawaii, drivers wave each other through traffic, and no one (except the occasional tourist) uses a car horn, even though Honolulu has some of the worst traffic in the country.
She's so nice," I would think about Carol, the checkout clerk at Safeway who seemed really interested in why I favored a particular brand of dish soap. Aloha meant Carol knew our new hanai daughter from China had dietary preferences that sometimes baffled me. It's why Carol let me know whenever there was a sale on frozen hashed browns. Aloha made me privy to the fact that Carol hurt her arm on the job, and why I was able to contribute to her get-well present.

Indeed, this "nice-ness" is a direct result of aloha. People in my adopted island home talk about "driving with aloha," "speaking with aloha," and even "working out with aloha," which, according to the sign at my gym, means sharing equipment and wiping it down after use.

Aloha is manifest in the strong, full kiss you get on the face whenever you meet someone in Hawaii. It is the genuine interest in others implicit in the Hawaiian tradition of engaging in friendly and personal conversation, or "talking story," over every encounter. These practices can surprise (and sometimes irritate) newcomers; after all, in many cultures, people don't like to be kissed by strangers, and when you're in a hurry, answering the postal clerk's curious questions about the son to whom you are sending a package can be a little maddening.

But these practices — and the aloha that drives them — literally force humans to connect with each other. And when you are connected with others, it's hard to follow the very human instinct to put yourself and your biological family above others. By extension, aloha connects humans with the natural world, putting individual humans into context with animals, plants, and the Earth.

Over time, I began to understand just how powerful a social construct aloha really is. It is subjugating the urge to benefit oneself at risk of upsetting the delicate balance of life. It helps us get along. And on a densely populated island with an incredibly diverse population, getting along is key to survival.

Aloha allowed the ancient Hawaiians to not only survive, but to thrive for thousands of years, even though they were a numerous, sophisticated people living on very small islands with very limited resources. Aloha works, even when things seem terrible. Especially when things seem terrible.

Haleaka Iolani Pule described a conversation she once had with her grandmother about the 18th century "discovery" of the Hawaiian Islands by Captain James Cook — which was, by all accounts, the beginning of the end of Native Hawaiian sovereignty and a tragic turn of events for the Hawaiians themselves. When Pule asked her elder how she could reconcile the concept of aloha with the tremendous harm done to the Hawaiian people, she was told: "How else will the world learn about aloha? How else will we remember that it is our innate sense to love things unconditionally?"

So yeah. The world seems pretty depressing right now. But where there are humans, and the practices they develop to survive, there is hope.

Aloha.

The College of Chinese Wisdom

Illustration: Yuko Shimizu

By

Michael Puett and 

Christine Gross-Loh

Updated April 1, 2016 10:22 a.m. ET

When students arrive at college these days, they hear a familiar mantra about the purpose of higher education: Find yourself. Use these four years to discover who you are. Learn flamenco dancing or ceramics, start a composting project, write for the student newspaper or delve into 19th-century English poetry. Self-discovery, they are told, is the road to adulthood. 

So why is it that so many students feel such anxiety? On campus, we hear the same complaint again and again: “I’ve done lots of extracurriculars. I’ve taken a variety of courses. Why can’t I figure out who I am and what I want to do?”

Our answer: Read Confucius, Mencius, Zhuangzi and other Chinese thinkers who lived more than 2,000 years ago. Recognize that the contemporary Western emphasis on self-discovery and self-acceptance has led you astray.

According to Confucius and other Chinese philosophers, we shouldn’t be looking for our essential self, let alone seeking to embrace it, because there is no true, unified self to begin with. As Confucius understood, human beings are messy, multidimensional creatures, a jumble of conflicting emotions and capabilities living in a messy, ever-changing world. We are who we are by constantly reacting to one another. Looking within is dangerous.

Instead of struggling to be authentic, Confucius proposed another approach: “as if” rituals, that is, rituals meant to break us out of our own reality for a moment. These rituals are the very opposite of authenticity—and that’s what makes them work. We break from who we are when we note the unproductive patterns we’ve fallen into and actively work to shift them—“as if” we were different people in that moment.

When you hear your girlfriend at the door and make yourself go to greet her instead of sitting there absorbed in your iPhone, you are creating a break. When you make a point of ignoring your mother’s harping and solicit her guidance, you are recognizing that both of you are constantly shifting and changing and capable of bringing out other parts of each other. Instead of being stuck in the roles of nagging mother and put-upon child, you have behaved “as if” you were someone else. It turns out that being insincere, being untrue to ourselves, helps us to grow.

ENLARGE

Confucius lectures students in a silk painting from around the Song dynasty (960-1279). Photo: Howard Sochurek/The LIFE Picture Collection/Getty Images

“But if there’s no true self and I’m always changing,” more than one student has asked, “how can I decide on the career that’s right for me?” Today’s students want a plan for their future, which makes sense. Their high-school activities—AP classes, varsity soccer, the service trip to Haiti—were aimed at the goal of college admission, and they believe that a clear road map will help them to take the next step toward a fulfilling and profitable career.

Here again Chinese philosophy offers an alternative, rooted in the idea that the world is a glorious mess.

Consider Mencius, a Confucian philosopher who saw the world as anything but stable. Hard work does not necessarily lead to prosperity. Bad deeds will not necessarily be punished. There are no guarantees. Mencius advocated thinking not in terms of making decisions but of setting trajectories in motion.

Imagine a student who has decided he wants to become a diplomat. He’s always been great at mediating conflicts among his peers. He was involved in Model U.N. in high school, the international section is his favorite part of the newspaper, and he’s become pretty fluent in Spanish. He knows that majoring in international relations and taking his junior year abroad in Spain will give him the experiences that will propel him toward that career in diplomacy.

So he goes off to Spain, but after a month falls ill with a severe respiratory virus that lands him in the hospital. It is his first experience of hospitalization, and it plants a seed: He becomes curious about how and why doctors and hospitals do what they do.

Things can now go one of two ways. He can remain wedded to his long-term plan and let that interest in health care die out. The hospital experience will make for a few good stories for his friends, but it won’t interfere with his plan to take the diplomatic world by storm. Or he can keep diving into his new obsession, reading everything he can, maybe making friends with some of the young residents on his medical team, and eventually return to the U.S. and devote himself to a health-care field instead.

None of this has anything to do with the fact that he was in Spain; it’s just that one series of experiences led to another and opened up things to him that weren’t part of the plan. There’s nothing wrong with spending a year in Madrid or majoring in international relations. But there is something wrong with going abroad as part of a plan that fits in with a vision of who you already are and where you’re going.

Concrete, defined plans for life are abstract because they are made for a self who is abstract: a future self that you imagine based on a snapshot of yourself now. You are confined to what is in the best interests of the person you happen to be right now—not of the person you will become.

Mencius encourages us to think of life not in terms of decisions but as a series of ruptures that lead us from one thing to another. He would say to the students of today and their anxious parents: Live with a constant awareness of the ever-changing world and your ever-shifting self. Train your mind to stay open and constantly take into account all the complex stuff that is you.

But how do you train your mind to stay open, you ask? Zhuangzi, another ancient Chinese philosopher, has the answer: Make a point of breaking out of your limited perspective every day. Live spontaneously at every moment.

But don’t we do that already? We live in a culture that positively reveres spontaneity. We find predictability boring. We chafe at rules. We admire the free thinker, the person who dares to be different, the lone genius who dropped out of college on a whim and founded a startup.

But spontaneity, for Zhuangzi, wasn’t about doing whatever you want whenever you want. What we call spontaneity, he would call the unfettered expression of desires, and there’s no way anyone can embrace that sort of a life all of the time.

Zhuangzi embraced “trained spontaneity.” When you train yourself to play the piano or learn tennis, trying to reach a joyful place where you can play a Mozart sonata or gracefully arc a lob, you are following his advice. You are putting effort into reaching a moment when your mind does not get in the way. You are training yourself not to fall into the trap of seeing yourself through one fixed perspective. You are training yourself to spot the shifts that make for an expansive life.

Doing this doesn’t require formal mastery of an activity; it can happen in everyday life, too. Take a walk with someone very different from you: a toddler, your grandmother or even a dog. Notice that they experience the walk differently from you: The toddler stops to gaze at every rock; your grandmother, an avid gardener, names every flower she sees; the dog tunes into a world of scent.

Realize that each of us moves through a narrow set of instincts. One of them has to do with how we define ourselves: This is what I’m good at, this is what I’m doing to build my life toward the future; these are my leisure activities, which I fit in on the weekends.

But there’s a reason that so many Nobel Prize winners are also musicians, artists, actors, dancers and writers, just as there’s a reason why Steve Jobs drew on his knowledge of calligraphy, which he’d studied in college, when he designed his iconic typography for the Apple computer. It isn’t that diverse activities, so unconnected from the primary work of scientists, help them to loosen up. It’s that a breadth of experiences and perspectives helps break them out of their pathways and see new connections and opportunities everywhere.

With this kind of trained spontaneity, you become able to make connections so that you’re not even waiting for those breaks. In fact, you create the conditions in which they will happen. And you are no longer attempting to fit the diverse experiences you have into a definition of who you are. You are training yourself to see your life as a constant flow of possibilities.

But possibilities, in and of themselves, are not enough. As the Chinese philosopher Xunzi would implore us to remember, what’s most important is what we do with them. 

Consider how many of today’s students were raised: Their talents were identified early. They were “athletic,” “good at math,” “a natural at the violin.” Soon enough, they were winnowed into a stream that would allow those talents to flourish. They learned to stick with what they were good at. Over the years, it became instinctive to sideline the interests for which they didn’t show a natural aptitude. 

Xunzi argues that we should not think of the self as something to be accepted—gifts, flaws and all. He would argue instead that we should think of the self as a project. Through experiences, we can train ourselves to construct a self utterly different from—and better than—whatever self we thought we were.

A man we know was diagnosed as dyslexic at a very young age. Because of this diagnosis, he became determined to train himself to understand the complexity of languages and sentence structure. He eventually mastered Sanskrit, one of the world’s most difficult languages.

As Xunzi reminds us, nothing is natural. The talents and weaknesses we are born with get in the way if we allow them to determine what we can and cannot do. The only thing you really need to be good at is the ability to train yourself to get better.

We have seen the practical effect of Chinese philosophy among students who have opened themselves to these ideas. There’s the young man who excelled at math and came to Harvard expecting to major in economics, since it played to his strengths, until a semester of foreign language led to travel abroad and new interests; he ended up in a graduate program in East Asian studies instead. 

There’s the student who mapped out a career as a scholar in Asian philosophy until his work in music and computing allowed him to develop a new form of electronic instrument, so he founded a company to manufacture it. 

Then there’s the young woman who agonized over taking a job on Wall Street because she had planned since high school to work on maternal health issues. She accepted the offer and discovered that working in finance was exactly the “break” she needed.

All of the changes in the lives of these young people came about not through assuming they knew their talents and following a trajectory, but through deliberately breaking with what they thought they knew about themselves. “All I know is America, and I should just experience what it’s like to live somewhere else,” one student told us. “I’m curious about modern dance even though it will have nothing to do with medical school,” said another. “I’ve never been good at languages, but I’m going to take Italian this semester and just see what happens.”

The students we know who have taken these teachings to heart are not expecting that a new interest will necessarily lead to a new direction or a new career. For them, the goal is simply to break from what they think they know about themselves.

So if you want not only to be successful but also to live a good life, consider these subversive lessons of Chinese philosophy: Don’t try to discover your authentic self; don’t be confined by what you are good at or what you love. And do a lot of pretending. We could all benefit from a little more insincerity.

Dr. Puett is a professor of Chinese history at Harvard University. Dr. Gross-Loh is the author of “Parenting Without Borders.” This essay is adapted from their new book, “The Path: What Chinese Philosophers Can Teach Us About the Good Life,” published next week by Simon & Schuster.

IF YOU BELIEF IN MAGIC, YOU WILL FIND IT

Ergens, achter in een donker woud

heeft een rups een cocon om zich heen gebouwd.

Het eeuwige kruipen maakte haar vreselijke moe,

ze sleepte zichzelf naar dit veilige plekje toe.

In haar cocon heeft ze kracht en warmte gekregen

maar voelde zich ook eenzaam en kon zich niet bewegen.

In de cocon bleef ze klein.

Diep in haar hart wilde ze graag een vlinder zijn.

Ze is alleen bang voor de enorme verandering die ze zal ondergaan

En voor wat haar straks te wachten zal staan.

Dapper als ze was besloot ze zich aan de natuur over te geven

En te vechten voor een gelukkig leven.

Ze voerde in haar cocon een zware strijd.

Ze raakte de controle over haar lichaam en leven kwijt.

Op een dag scheen er een zonnestraaltje door haar cocon.

Dit was het moment waarop voor haar een nieuw leven begon.

Ze ontpopte zich in de warmte van de zonnestralen.

Ze voelde dat dit de bron was waar zij echte liefde kon halen.

Haar kleurrijke vleugels spreidde ze uit in het licht.

Ze genoot van haar vormen, een prachtig gezicht,

Ze vloog over zeeën, langs bergen, door dalen

Ze rustte op bloemen en durfde nectar te halen.

Ook hield ze van de sterren en vloog graag bij nacht

De aangename stilte heeft haar tot eindeloze dromen gebracht.

De wereld lag voor haar open, ze voelde zich vrij.

Diep in jouw hart zit deze vlinder…………..
die vlinder dat ben jij

 

(Bron: onbekend)

Ons waarachtig geluk

De afgelopen jaren is er steeds meer behoefte aan waarachtigheid. Wij willen dichter bij de zuiverheid, puurheid van zaken staan. Woorden als transparant, open communicatie, puur, authentiek of eerlijk duiden daarop. Maatschappelijke structuren worden ter discussie gesteld door openheid van zaken te eisen; daarbij verzetten wij ons steeds openlijker en feller tegen leugens en bedrog. Natuurbehoud begint een groter goed te worden en ook met de bereiding van ons eten willen wij de oorspronkelijke smaak en werking behouden. Dat doen wij goed. Het lijkt steeds meer onderdeel van onze structuren te worden. Daarmee is de tijd aangebroken om naar ons eigen handelen te gaan kijken.

Hoe waarachtig is ons eigen handelen? In hoeverre laten wij ons leiden door onze werkelijke behoeften en dromen, met andere woorden zijn wij nu waarachtig gelukkig? Ik zie om mij heen de overtuiging dat wij gelukkig worden bij een goed inkomen, een goede baan, om de promotie, een auto, een huis en goed presterende kinderen op school. Wij staan daarmee nog ver van ons waarachtig geluk. Iemand zei mij dat ieder mens erkenning nodig heeft om gelukkig te zijn en dit niet zonder enige vorm van macht en status zal krijgen. Natuurlijk zie ik ook dat iemand gelukkig is als zijn presentatie goed is gegaan en hij de promotie heeft gehad. Waarom blijf ik dan zeggen dat wij nog ver van ons waarachtig geluk staan? Omdat na de euforie van de promotie de angst ontstaat over het mogelijke verlies van die baan. De presentatie wordt opgevolgd door de volgende wedstrijd die gewonnen moet worden en gepaard gaat met zorg, stress, twijfel en angst voor afwijzing. En zo leven wij voort. Het feit dat de meesten van ons dan denken, dat dit er nu eenmaal bij hoort bevestigd hoe ver wij nog van ons waarachtig geluk afstaan.

Denk nu eens aan de momenten van puur geluk. Iedereen heeft ze. Het mooie van deze momenten is, dat als je er nu aan denkt, je er nog steeds gelukkig van wordt. Wat is kenmerkend voor deze momenten? Je ervaart liefde/genegenheid, verbinding of eenheid. Je omschrijft ze als een heel intiem gevoel, dat jij met jezelf hebt ervaren. Je hebt daarbij niemand nodig gehad, die je volgde, die je erkenning gaf. Deze momenten van geluk ontstonden in jouzelf en zonder dat er enige vorm van macht of status aan de orde was.

Dus hoe waarachtig gelukkig zijn wij nou met de promotie en het huis? Het is een hardnekkige illusie die in schril contrast staat met ons streven de waarachtigheid van andere zaken naar boven te krijgen. Het houdt ons hierin ook tegen. Het wordt tijd om de illusie bloot te leggen en langzaam in te zien, dat niet ons ego en dus status en macht, maar de harmonie en verbondenheid die wij allemaal in ons hebben tot waarachtig geluk leidt.

De illusie ontmaskerd
Het ontmaskeren van de illusie is onze grootste uitdaging. Wij moeten ons ego loslaten waardoor wij kwetsbaar worden. Dat vraagt vertrouwen in jezelf en de mensen om je heen. Dat is lastig. Om dit vertrouwen te krijgen, zullen wij verantwoordelijkheid moeten nemen voor ons handelen en de keuzes die wij maken. Nu houden wij in onze individualistische maatschappij slechts rekening met onszelf en eventueel ons gezin. De verantwoordelijkheid waar ik het over heb reikt vele malen verder. Dit gaat over rekenschap geven van de impact van jouw keuze of handelen op de medemens. Het gaat over de hand reiken als je ziet dat iemand omvalt. Het gaat over willen ontdekken wat jou waarachtig gelukkig maakt. Het gaat over het bewust maken van keuzes in het streven naar dit geluk.

Onze binnen- en buitenkant

Stel dat wij bestaan uit twee delen: een binnenkant en een buitenkant.
Onze buitenkant wordt geleid door macht en status. Deze kent angst, wantrouwen en kortstondige momenten van geluk. In onze benadering van de ander voelen wij ons meer of minder dan de ander. Het is gericht op persoonlijk gewin, in termen van bezit, erkenning, status, eigen wil opleggen.

De binnenkant wordt geleid door liefde en harmonie. Zij kent vertrouwen, eerbied en een intense beleving van emoties. Wij benaderen de ander vanuit gelijkwaardigheid. Ons handelen is zelfbewust. Wij weten wat voor ons waarachtig geluk is en streven dit na in harmonie met en eerbied voor onze omgeving.

Het handelen van jou en mij komt voort uit beide delen. Om de illusie te ontmaskeren is het belangrijk te herkennen wanneer je handelt vanuit je buiten of -binnenkant. Hang daar geen waardeoordeel aan, wees mild voor jezelf! Het gaat om de bewustwording en de beleving van beide kanten. Als je daar meer gevoel bij hebt, wordt het tijd je af te vragen wat beide kanten jou opleveren in termen van waarachtig geluk. Ook nu gaat het om jouw bewustwording.
De volgende stap is hetzelfde te herkennen, maar dan bij mensen in jouw omgeving. Deze is lastiger. In het herkenningsproces bij jezelf heb je namelijk gebruik gemaakt van je gevoel. Bij anderen interpreteer je hun intenties. Let erop dat jouw interpretatie wordt beïnvloed door je eigen buitenkant! Toets dit bij jezelf of toets jouw bevinding bij de ander. Ook nu is de kunst niet te veroordelen. Het bewust worden van jouw binnen en –buitenkant en die van jouw omgeving leidt automatisch tot inzichten in wat waarachtig geluk voor jou is. Het maakt dat je zaken meer relativeert en wellicht milder de wereld in kijkt.

Ieder mens streeft naar waarachtig geluk
Het proces dat ik tot nu toe heb doorlopen om mijn illusie te ontmaskeren is intensief geweest en heeft tijd nodig. Het heeft mij het zelfbewustzijn gegeven waar ik werkelijk voor sta. Tegelijkertijd worstel ik met mijn buitenkant. Na het kortstondige geluksmoment van de illusie, word ik mij bewust van het gevoel van eenzaamheid daarbinnen. Dit bewustzijn is genadeloos. De kracht hiervan en de ervaring van waarachtig geluk, geeft mij de wil om iedere keer weer naar mijn binnenkant te gaan. Het heeft mij veel dichter bij mijzelf gebracht, dat maakt mijn lever intenser en voller. Dat is niet altijd even makkelijk. De overtuiging dat wij allemaal (bewust of onbewust) naar waarachtig geluk streven en wij dit nodig hebben om onszelf als mens verder te ontwikkelen, geeft mij de moed mijn illusie te ontmaskeren en waarachtig in het leven te willen staan.

Eigen verantwoordelijkheid

Wat is het verschil tussen iemand die voor zijn geluk gaat en iemand die voor zijn gelijk gaat? De een voelt zich vrij en kent weinig frustratie, de ander voelt zich gevangen en zoekt genoegdoening.
En tussen iemand die zijn verantwoordelijkheid pakt en iemand die dit niet doet?
De een is autonoom, onafhankelijk en voelt zich sneller gelukkig, de ander is afhankelijk en voelt zich veelal miskend en ondergewaardeerd en wil hiervoor zijn gelijk. In welke herken jij je het meest?

Jij en ik kunnen feilloos aangeven welke zaken ons meer energie vragen, dan dat het ons oplevert. Waarom gaan wij hier dan mee door? Angst, onzekerheid, onbekendheid, status of omdat het “zo hoort”. Hier is nix mis mee. Het is goed, onder 1 voorwaarde: dat je tegen jezelf kan zeggen dat het hebben van zekerheid of status voor jou van het grootste belang is. Als dit zo is, dan voelt het niet meer als angst of onzekerheid, maar geeft het voldoening en voelt het als geluk, vrijheid en onafhankelijk zijn.

Inmiddels weet ik dat veel mensen hier sceptisch op reageren. Als ik nou niet zelf had ervaren hoe het voelt als je voor je geluk gaat en je je verantwoordelijkheid neemt, dan zou ik ook sceptisch zijn. Voor je geluk gaan betekent dingen loslaten. En hoe onlogisch het ook is, het is een heel lastig proces om dingen los te laten die meer energie vragen, dan dat ze opleveren. Moet ik dan maar mijn mond houden? Nee, want dan zou ik niet voor mijn geluk gaan. Het is voor mij van veel waarde om het geluk dat ik tegenkom te delen met iemand anders. Ik ga hier niet voor mijn gelijk, dus ik ga je ook niet overtuigen. Ik deel het slechts en het is aan jou wat je ermee wilt doen..

Ik besef dat ik zelf verantwoordelijk ben voor mijn leven en daarmee mijn geluk. Ik krijg dat niet van iets of iemand anders, als ik daar niet zelf richting aan geef. Teveel mensen zie ik worstelen in een baan of situatie die hen niet aanstaat. Teveel mensen zie ik zoeken naar rechtvaardiging, of genoegdoening voor de frustratie en het ongeluk dat zij zelf ervaren. Teveel mensen zie ik wijzen naar een organisatie, een overheid, of een ander en hoor ik zeggen “ja maar, als dit of dat……., dan….”. Probeer dat eens om te draaien en vraag jezelf af: Wat wil ik nou eigenlijk in dit leven, wat maakt dat ik de dingen doe die ik doe, ben ik dat echt? Of is dat iemand die handelt uit angst, onzekerheid of status. Hoe zie je er uit zonder die onzekerheid, wat is dan belangrijk voor jou, waar sta je dan voor? Want dat is namelijk jouw geluk. Dat is geen “ja maar”, het is regie pakken, het is verantwoordelijkheid nemen.

Iedere keer dat je “ja, maar”zegt, geef je het uit handen. Wij kunnen elkaar veel meer aanspreken op onze eigen verantwoordelijkheid. En dat betekent niet dat je de ander de rug toekeert, omdat het zijn eigen verantwoordelijkheid is. Nee, het betekent dat je de ander helpt, zonder het over te nemen.

Iedereen heeft de keuze om ergens mee te stoppen of door te gaan. Als je je bewust bent van waar jij voor staat, wat voor jou belangrijk is, dan is dat een andere basis om iets te accepteren, dan wanneer je dat uit angst of onzekerheid doet. Je accepteert het namelijk vanuit je eigen innerlijke drive.

Stel je maar eens voor dat je je baan niet leuk vindt. Je blijft nu zitten, omdat je bang bent dat je geen andere baan vindt en je hypotheek niet meer kunt betalen. Je voelt je gevangen en gefrustreerd. Door jezelf af te vragen wat jij nou belangrijk vindt in je leven, kom je erachter dat jouw huis jou een gevoel van vrijheid en geborgenheid geeft. Die vrijheid en geborgenheid maken wie jij bent. Dit is zo belangrijk voor jou, dat het huis je meer waard is, dan je baan. Door dit besef ben je bereidt jouw verantwoordelijkheid te pakken en je baan te accepteren. Dit is niet meer vanuit angst, waardoor het gevoel van frustratie verdwijnt. Je weet namelijk dat je het doet om jouw fundament te behouden.

Maak de keuze op basis van waar jij voor staat. Hiermee pak je je verantwoordelijkheid. Waardeer jouw keuze en maak deze de jouwe, want hiermee geef je jezelf het geluk.